Quy hoạch TP.HCM tầm nhìn 100 năm hướng tới mục tiêu dịch chuyển từ một đô thị đơn lẻ thành một siêu đô thị đa cực, trung tâm kinh tế toàn cầu. Để hiện thực hóa khát vọng này, thành phố đang đứng trước yêu cầu cấp bách phải thay đổi tư duy quy hoạch, quyết liệt tháo gỡ bẫy năng suất và phá vỡ các rào cản thể chế nhằm tối ưu hóa chi phí, tạo động lực tăng trưởng mới bền vững.
Tại hội thảo “Quy hoạch tổng thể Thành phố Hồ Chí Minh tầm nhìn 100 năm” diễn ra vào ngày 2/6/2026, bản dự thảo quy hoạch do Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia (VIUP) phối hợp cùng Công ty tư vấn Boston (BCG) thực hiện đã lần đầu tiên được công bố, thu hút nhiều góc nhìn phản biện sâu sắc từ các chuyên gia trong và ngoài nước. Đây cũng là diễn đàn khoa học đầu tiên cụ thể hóa Nghị quyết 260/2025 của Quốc hội và Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị.
TP Hồ Chí Minh đang hướng đến tầm nhìn 100 năm mô hình siêu đô thị toàn cầu.
1. Thay đổi tư duy: Đề cao hiệu quả kinh tế trong không gian đại đô thị
Điểm đồng thuận lớn nhất giữa các chuyên gia tại hội thảo là yêu cầu thay đổi căn bản tư duy làm quy hoạch. Thành phố không thể tiếp tục áp dụng lối mòn cũ mà phải chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình không gian gắn liền với chuỗi giá trị kinh tế.
Tư duy quy hoạch mới: Thay vì chỉ trả lời câu hỏi “đất này dùng làm gì”, quy hoạch hiện đại phải xác định rõ ngành kinh tế nào tạo ra giá trị gia tăng cao nhất, con người sống – làm việc ra sao, và hạ tầng nào tạo đột phá năng suất.
Với diện tích hơn 6.700 km² và quy mô dân số đạt khoảng 14 triệu người sau sáp nhập, TP.HCM đã mang dáng dấp của một vùng đại đô thị (megacity region). Do đó, cấu trúc không gian cần được thiết kế để định hình rõ vai trò của thành phố trong mạng lưới đô thị toàn cầu của châu Á trong 25, 50 hay 100 năm tới. Thách thức lớn nhất hiện nay không phải là thiếu tiềm năng, mà là năng lực tổ chức lại nguồn lực và không gian thành một thể thống nhất, vận hành trơn tru.
2. Mô hình 5-5-10 và chiến lược hình thành 6 khu đặc thù
Bản quy hoạch thế kỷ đề xuất siêu đô thị TP.HCM vận hành theo công thức 5-5-10, tạo nên một hệ sinh thái đô thị đa tầng, kết nối chặt chẽ bằng mạng lưới giao thông công cộng, đường sắt đô thị (Metro), phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD), cùng không gian ngầm và trên cao.
-
5 cực động lực phát triển.
-
5 trục chiến lược kết nối xuyên suốt.
-
10 vùng quản trị phát triển toàn diện.
Song song với cấu trúc không gian, hệ thống sông Sài Gòn, sông Đồng Nai và rừng ngập mặn Cần Giờ được định vị là trục hạ tầng sinh thái “xanh và xanh dương”, đóng vai trò làm lá chắn tự nhiên giúp toàn đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu.
Để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, quy hoạch thiết lập 6 khu đặc thù với cơ chế vượt trội:
Để các mô hình đột phá như TOD hay khu thương mại tự do đi vào thực tế, thành phố cần một nền tảng pháp lý tương ứng, đi kèm tư duy liên kết vùng mạnh mẽ — kết nối chặt chẽ với Tây Ninh, Tây Nguyên, hành lang biển Đông và đặc biệt là mối liên kết hữu cơ với TP. Đồng Nai.
3. Giải quyết bẫy năng suất và bài toán chi phí đô thị
Dù sở hữu lợi thế lớn về quy mô dân số, nhưng dữ liệu so sánh 40 chỉ số cạnh tranh của TP.HCM với 50 đô thị Đông Nam Á cho thấy tốc độ tăng dân số và khả năng thu hút dòng dịch chuyển cư dân đến thành phố từ năm 2021 đến nay đang chậm lại. Khoảng cách năng suất giữa TP.HCM và các tỉnh thành lân cận dần bị thu hẹp.
Thành phố đang phải đối mặt với bẫy năng suất đến từ ba rào cản lớn:
-
Chi phí ùn tắc giao thông gia tăng.
-
Chi phí logistics còn ở mức cao.
-
Áp lực chi phí nhà ở đè nặng lên người lao động.
Để tiếp tục là thỏi nam châm thu hút đầu tư và lao động chất lượng cao, giải pháp tiên quyết là phải giảm chi phí vận hành cho doanh nghiệp và hạ chi phí sinh hoạt cho người dân.
Bên cạnh đó, thay vì cấm xe máy để giảm ùn tắc, các chuyên gia đề xuất giải pháp thực tế hơn: Chuyển đổi sang xe máy điện. Phương án này vừa giữ được tính linh hoạt cao của phương tiện cá nhân, vừa giải quyết triệt để bài toán phát thải, giúp cải thiện chất lượng môi trường sống. Thành phố cũng cần thiết lập một cơ chế điều phối đủ mạnh, các không gian thử nghiệm thể chế (sandbox) và những dự án biểu tượng để thúc đẩy các ngành công nghiệp giá trị cao như công nghệ sinh học, y tế, giáo dục và kinh tế số.
4. Đa dạng hóa nguồn lực tài chính và hợp tác quốc tế
Để hiện thực hóa quy hoạch siêu đô thị đa cực, nguồn lực tài chính là yếu tố quyết định. Đại diện Ngân hàng Thế giới (WB) kiến nghị TP.HCM nên tái cấu trúc đầu tư công, tập trung vốn cho các chương trình trọng điểm như TOD. Nếu có phương án phân bổ hợp lý, thành phố hoàn toàn có thể hấp thụ nguồn vốn đầu tư công cao gấp 3–5 lần mức 800.000 tỷ đồng của giai đoạn 5 năm hiện tại. Ngoài ra, việc phát hành trái phiếu xanh và khai thác thị trường tín chỉ carbon sẽ là những công cụ tài chính đột phá hỗ trợ dòng vốn.
Quá trình xây dựng và thực thi quy hoạch tầm nhìn 100 năm của TP.HCM cũng nhận được sự cam kết đồng hành, hỗ trợ kỹ thuật mạnh mẽ từ các quốc gia có kinh nghiệm phát triển đô thị hàng đầu thế giới như Singapore và Pháp, đặc biệt trong lĩnh vực kết nối giao thông đa phương tiện và không gian sống chất lượng cao.
Quang cảnh hội thảo “Quy hoạch tổng thể TP.Hồ Chí Minh tầm nhìn 100 năm”.
Quy hoạch thế kỷ của TP.HCM không đơn thuần là một đồ án xây dựng truyền thống mà là sự tích hợp, đồng bộ của nhiều loại hình quy hoạch từ kinh tế, xã hội đến không gian đô thị. Thước đo thành công của bản quy hoạch này không nằm ở độ dày của tài liệu, mà nằm ở khả năng giải quyết chính xác các điểm nghẽn cốt lõi: Năng suất, kết nối, chi phí sinh hoạt và không gian sinh thái. Đó là chìa khóa để giữ vững vị thế siêu đô thị toàn cầu đúng nghĩa cho TP.HCM trong tương lai.
*Nguồn: VnEconomy